Normen en waarden

Deze keer wilde ik het in mijn column hebben over een wel heel actueel, maar ook heel breed onderwerp: het opkomende verlangen naar normen en waarden, door velen ervaren als een ‘terug verlangen naar vroeger tijden’. Ik zou daar drie uitspraken over willen doen:

1.
Er is geen enkele reden terug te verlangen naar vroegere normen en waarden. De eeuw die we nog maar kort geleden hebben afgesloten bracht ons met zijn geldende normen en waarden twee wereldoorlogen en nog veel meer ellende en ik zit als baby boomer werkelijk niet te wachten op een herhaling daarvan.

2.
Ik heb ook geen behoefte aan een aanscherping van normen. We hebben wetboekboeken vol met normen. Normen zijn vastgelegde regels waaraan men zich dient te houden. En dat vraagt weer om hele instituties die dat allemaal moeten bewaken. En het vraagt ook om sancties voor wie de regels niet naleeft. En om steeds steviger sancties wanneer de oude sancties toch niet effectief bleken…. Maar ook die verhoogde sancties zullen strakjes opnieuw niet effectief blijken te zijn..

In onze grondwet schijnt te staan dat iedereen geacht wordt de wet te kennen. Een juridische slimheid, maar ook een feitelijke onmogelijkheid vanwege de enorme omvang van ons stelsel van normen op heel veel terreinen. Ook organisaties hebben meters procedures en richtlijnen en toch loopt het vaak heel anders. Nog meer normen / regels zullen ons niet dichterbij een leefbare wereld en een betere bedrijfsvoering brengen. Integendeel.

3.
Waar we aan moeten werken zijn onze waarden. Die zijn we misschien wel een beetje uit het oog verloren, of misschien zijn oude waarden gewoon aan het verouderen gegaan en nog niet door nieuwe vervangen. Dat laatste denk ik eigenlijk het meest. Het fijne van waarden is dat wanneer je ze echt deelt, dat ze dan regels overbodig maken. Dat geldt voor de maatschappij; dat geldt ook voor organisaties. Dat zijn maatschappijtjes in het klein.

Vanuit mijn optiek neem ik weinig aandacht waar in bedrijven voor het met elkaar zichtbaar maken van de waarden van waaruit men wil opereren. Integendeel: ik zie een vlucht in deze economisch moeilijker tijden, naar aanvullende en aangescherpte regelgeving, in een poging te beheersen wat niet meer beheerst kan worden: het menselijk individu, de eigen identiteit van iedere medewerker / collega. De enige die zijn identiteit kan beheersen is het individu zelf. In de 20e eeuw waren onze voorouders nog bereid zich zwijgend aan allerlei gezag te onderwerpen (bv. ouders, onderwijs, werkgevers), óók als het gezag onjuiste en onterechte zaken van ze vroeg. Nu hebben we juist zélfdenkende en zélfverantwoordelijke medewerkers nodig. Maak met die collega’s de waarden van de organisatie manifest en zie welke krachten het zal vrijmaken. Ook economisch is dat heel interessant: je hoeft niet veel tijd meer te steken in regelgeving en in de bewaking ervan. Dat moet menig manager toch ook aanspreken…

2003
Piet Boot

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *